wikipedia boeken

Toen Wikipedia in 2001 officieel begon, geloofden niet heel veel mensen dat het zou uitgroeien tot de meest betrouwbare en complete encyclopedie ter wereld. Inmiddels bestaat de online encyclopedie al ruim achttien jaar en is het uitgegroeid tot een monument voor de inzet van een internationale community van vrijwilligers. 

Wie heeft er nou nog nooit van Wikipedia gehoord? Waarschijnlijk niemand. De online encyclopedie is alomtegenwoordig. Het onderwerp kan nog zo exotisch zijn; op Wikipedia is er wel tekst en uitleg over te vinden. De encyclopedie is inmiddels in 304 verschillende talen beschikbaar, er zijn in totaal ruim vijftig miljoen verschillende artikelen en vijftig miljoen geregistreerde leden (waarvan 125 duizend elke maand inloggen).

Dit zijn prachtige cijfers waar elke internationale organisatie trots op zou zijn. Des te opmerkelijker is dat dit allemaal te danken is aan de tomeloze inzet van vrijwilligers (!). In de geschiedenis van de mensheid is het niet eerder voorgekomen dat een enkel project een dusdanige grootschalige inzet van vrijwilligers wist te mobiliseren. Het is ook maar zeer de vraag of dit ooit was gelukt als een commerciële organisatie zich hetzelfde ten doel had gesteld. Clay Shirkey betoogt in zijn boek Here come’s everybody dat voor organisaties de risico’s van zo’n project veel te groot zijn. Ze zouden er nooit aan durven beginnen. Wikipedia werkt volgens hem juist, omdat elk individu het prima (en zelfs leuk) vindt om te experimenteren. Al die gebundelde experimenteerdrift heeft ons Wikipedia gebracht.

De online encyclopedie laat ons een glimp zien van wat er allemaal mogelijk wordt als we afstappen van de meer traditionele manieren van organiseren. Met behulp van het internet kan samenwerken a) goedkoper en b) groter worden dan ooit tevoren. Daarnaast zijn er projecten die essentieel zijn voor de mensheid (kennis vrij beschikbaar maken voor iedereen), maar die anders nooit opgepakt zouden worden. Noem me een idealist, maar de wereld is een betere plek geworden dankzij Wikipedia. In deze blog wil ik een lans breken voor Wikipedia en kijken welke ‘lessen’ organisaties en communities hiervan kunnen leren.

De Wikipedia structuur

Als we het over Wikipedia hebben, dan hebben we het eigenlijk over drie verschillende dingen:

  • De encyclopedie (alle geschreven artikelen)
  • Het project (de gezamenlijke inspanning om het schrijfwerk te coördineren en uit te voeren)
  • De community (de groep betrokkenen die bijdragen aan het project)

Wikipedia wordt beheerd door de Wikimedia stichting. Deze stichting is in 2003 opgericht om een permanent onderkomen te bieden aan onder andere Wikipedia. Er werken ruim driehonderd wikimedians voor de stichting. Zij ondersteunen betaald de communities, de projecten, de lezers en de donateurs.

Wikipedia wordt gekenmerkt door een combinatie van informele structuren (de community en haar wikipedians) en formele structuren (de stichting en haar wikimedians). Deze manier van organiseren hebben onderzoekers Lim, Griffiths, en Sambrook de Hierarchy-Community Phenotype Model of Organizational Structure genoemd.

community organisatie

In de figuur hieronder kun je zien hoe de verschillende rollen in de community zich verhouden tot de formelere rollen van de stichting.

wikipedia structuur

Er is wel degelijk sprake van een hierarchie. Ook in de community. Bovenaan de pyramide staan 36 stewards met god-mode rechten. Zij mogen alles bewerken. Deze Stewards hebben allemaal een track record en reputatie opgebouwd in Wikipedia. De meesten zijn al lang actief in de community en kunnen zich gemiddeld in 3-4 verschillende talen uitdrukken. Hun leiderschap hebben ze direct te danken aan hun positieve invloed en competenties. Tegelijkertijd handelen ze uit naam van de grotere community en moeten ze ervoor waken die goodwill niet te verspelen.

Het geheim van Wikipedia

Hoe krijgt Wikipedia het eigenlijk voor elkaar om de meest kwalitatieve en complete encyclopedie ter wereld te zijn en te blijven? Dit helemaal ontleden lijkt me onmogelijk. Als dat zou lukken, zouden er vast talloze Wikipedia-achtige platformen bestaan. Ik geloof dat een deel van het ‘geheime recept’ van Wikipedia zit in beheer en besluitvorming door de community, het hogere doel als sturend principe, transparantie van besluitvorming en het ontwerp van het online systeem.

Het unieke aan de organisatiestructuur zoals die hierboven is weergegeven is dat deze nooit in beton is gegoten. Mocht je als wikipedian suggesties hebben over hoe dit beter kan, dan kun je die aandragen. Beheer en bestuur van Wikipedia ligt ook bij de community. Hierin schuilt een groot deel van het succes van Wikipedia. Managers zijn niet nodig omdat de community onderling uitmaakt wat belangrijk is. Ze worden daarbij allemaal gedreven door het ideaal van vrije kennis voor iedereen. Het hogere doel heeft de rol van managers overgenomen en vormt het belangrijkste sturende principe voor de activiteiten van de vrijwilligers. De beheerstructuur die in het plaatje hierboven is weergegeven is niks meer dan de minimale organisatie die nodig is om de doelstelling van Wikipedia te behalen.

Het principe van democratische besluitvorming in Wikipedia noemt socioloog Emiel Rijshouwer ‘zelforganiserende bureaucratisering’. Afgelopen Januari promoveerde hij op dit onderwerp aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR). Volgens hem leidt de ambitie om een democratische en platte organisatie te zijn onherroepelijk tot een toename van de bureacratie:

One of the causes is the need to organise the growing and increasingly complex amount of work. Additionally, there is the wish to organise a legitimate form authority in as democratic a way as possible. Those involved, in formal and informal positions, and volunteers aim at ‘minimising dominance’ and ‘equality for the parties involved’. To this end, they use formal and rational structures.

Ook artikelen komen op een soortgelijke, democratische manier tot stand. In een essay dat oprichter Jimmy Wales schreef bij de oprichting van Wikipedia gaf hij drie principes aan die altijd aan de basis van de encyclopedie moeten liggen:

  • Neutrale standpunten
  • Verifieerbaarheid
  • Onderbouwd met bronnen

Deelname aan Wikipedia veronderstelt dat je deze drie principes onderschrijft. Conflicten en discussies over wat een goed artikel maakt, kunnen bijna altijd worden beslecht door toetsing aan deze drie basisprincipes. Ook op dit punt ligt het beheer bij de community zelf en niet bij een benoemde autoriteit.

Wikipedia heeft voor elk artikel Talkpages ingericht. Op deze pagina’s kunnen de vrijwillige redacteuren samenwerken en discussiëren over een te schrijven stuk. Dit zorgt bij elk artikel automatisch voor transparantie over de totstandkoming ervan. Ook de organisatie van Wikipedia zelf staat beschreven in artikelen. Je kan de daarbij behorende Talkpages erop na slaan, om uit te vinden wat de ontstaansgeschiedenis van alle spelregels is.

Ook het ontwerp van het systeem zorgt ervoor dat de kwaliteit van artikelen zo hoog is. Elke pagina is het resultaat van doorlopende crowdsourcing. Een wiki is op zichzelf niks meer dan een pagina die iedereen kan bewerken. Maar als de poule van de mensen die bijdraagt aan de artikelen maar groot genoeg is, kom je bij benadering tot een ‘objectieve waarheid’. En de poule van mensen die bijdraagt aan Wikipedia is enorm! Voor verspreiders van fake news is de opzet van Wikipedia dan ook erg ontmoedigend. Probeer maar eens een leugen in een bestaand artikel te verweven. Het duurt maximaal een minuut voordat de community die foutieve informatie er weer uithaalt.

De kracht van de grote getallen

Wikipedia is er in geslaagd een groot leger van vrijwilligers achter zich te scharen. Dit is onder andere te danken aan de verlaging van transactiekosten van online om bij te dragen. Het internet zorgt ervoor dat elke bijdrage (hoe klein ook) van toegevoegde waarde is voor de doelstelling van Wikipedia. Je hoeft dus niet je hele ziel en zaligheid erin te stoppen om toch te kunnen helpen. Hiermee is de potentiële doelgroep van vrijwilligers al vele malen groter. Dat snapt Wikipedia uiteraard als geen ander en ze speelt hier ook heel handig op in. Via de website van Wikimedia kun je op heel veel verschillende manieren bijdragen; bijvoorbeeld door een artikel voor Wikipedia te schrijven, een edit-a-thon te starten, je bij een lokaal bestuur aan te sluiten, te gaan programmeren of geld te doneren. Voor Wikipedia zelf zijn er ook legio manieren om bij te dragen. Een artikel schrijven is hier maar een klein onderdeel van. Wat dacht je bijvoorbeeld van het vertalen van content, het controleren van linkjes of het controleren op spelfouten. Er is voor elk wat wils.

wikipedia taken

De vrijwilligers van de online encyclopedie worden gekenmerkt door een zogenaamde machtsverdeling. Dat wil zeggen dat een klein deel van de leden relatief het meeste werk verricht. Elk groot sociaal netwerk werkt op die manier. We weten dat als het aantal deelnemers maar groot genoeg is, dat er vanzelf een kleine groep mensen ontstaat die het leeuwendeel van het werk doet. Dit is ook een deel van het succes van Wikipedia. Zo is Steven Pruitt bijvoorbeeld in zijn eentje verantwoordelijk voor tweederde van alle Engelstalige artikelen op Wikipedia. Hij schreef hiervoor vijfendertig duizend artikelen en maakte meer dan drie miljoen aanpassingen. Door Time werd hij uitgeroepen tot een van de 25 meest invloedrijke mensen op het internet. Hieronder is hij te zien in een reportage voor nieuwszender CBS.

Persoonlijke betekenis

Wat Wikipedia zo mooi maakt is dat het voor iedereen een andere betekenis heeft. Elke deelnemer heeft zo zijn eigen redenen om te lezen of bij te dragen. In dit stuk op Medium vertelt Jake Orlowitz over zijn persoonlijke ervaring als wikipedian. Je leest over zijn toewijding om de geschiedenis van de val van Mubarak in Egypte zo accuraat mogelijk vast te leggen. Maar hij vertelt ook over zijn worsteling met zijn bipolaire stoornis en hoe deelname aan de community therapeutisch werkte:

No one knew me on Wikipedia, except for my words, the wisdom of my input, and the value of my contributions. They couldn’t care less if I was manic, phobic, delusional, or hysterical. It just didn’t matter. They didn’t see that part of me. So I got to build my identity, my confidence, my vocation — with longwinded eloquent analyses, meticulous bibliographies, and copious rewrites of difficult subjects.

Veronica Erb heeft zo haar eigen redenen om artikelen op Wikipedia te bewerken. Voor haar is het een manier om minderheidsgroeperingen toch de aandacht te geven die ze toekomt. Dit begint volgens haar bij goede informatie:

I make a lot of different types of Wikipedia edits, but I nearly always choose edits that increase the representation of the under-represented. The way we each look at the world is influenced by the way our surroundings represent it: the people we talk to, the movies we watch, and the information we read. And people with Internet access read Wikipedia.

Wat mij hier zo in raakt, is dat de online community bijdraagt aan emancipatie van mensen. Jake heeft een plek gevonden waar hij helemaal zichzelf kan zijn. Veronica streeft naar een wereld van gelijkheid en gebruikt Wikipedia als vehikel hiervoor. Echt goede communities zorgen voor zelfverwezenlijking. Dat maakt Wikipedia (en mijn werk als community builder) zo ontzettend mooi.

 

Auteur

Peter Staal

Community Building Consultant at Bind

Reacties